PENSIÓN BAJAMAR
Ladrido s/n
Ortigueira
A Coruña 15339
bajamarladrido@gmail.com
981 408 063

ACTIVIDADES VERANO DE 2011: SENDERISMO Y RUTAS A CABALLO

Estas son las actividades que organiza el Concello de Ortigueira para los meses de julio, agosto y septiembre, en colaboración con la empresa Roteiros y la Granxa do Souto.
Ponemos la información del documento que nos envían desde la oficina de turismo del Concello a su disposición porque consideramos que es de gran interés.

JULIO
Viernes 1: Ruta de las Algas (acantilados de Loiba)
Domingo 3: Ruta de los Castros de Montaña (nueva)
Miércoles 6: Ruta de los Castros costeros (acantilados de Espasante-Céltigos)
Viernes 8: Ruta del Santuario de Portas
Miércoles 13: Ruta de San Andrés de Teixido
Viernes 15: Ruta de las Algas (acantilados de Loiba)
Miércoles 20: Ruta de las cascadas del río Mera
Viernes 22: Ruta de las leyendas de la Faladoira
Sábado 23: Ruta Intermareal de Ladrido (acantilados Ladrido-Espasante)
Miércoles 27: Ruta del río Mera

AGOSTO
Miércoles 3: Ruta de los Castros costeros (acantilados de Espasante-Céltigos)
Viernes 5: Ruta del Santuario de Portas
Miércoles 10: Ruta de las leyendas da Faladoira
Viernes 12: Ruta de las Algas (acantilados de Loiba)
Sábado 13: Ruta de San Andrés de Teixido
Miércoles 17: Ruta circular de la Capelada
Viernes 19: Ruta de las cascadas del río Mera
Miércoles 24: Ruta de San Andrés de Teixido
Viernes 26: Ruta del Río Mera
Miércoles 31: Ruta Intermareal de Ladrido (acantilados Ladrido-Espasante)

SEPTIEMBRE
Viernes 2: Ruta de los Castros costeros (acantilados de Espasante-Céltigos)
Miércoles 7: Ruta de las leyendas de la Faladoira
Viernes 9: Ruta del Santuario de Portas
Miércoles 14: Ruta de las Algas (acantilados de Loiba)
Viernes 16: Ruta de San Andrés de Teixido

*Todas las rutas de senderismo ofrecen de manera gratuita, al finalizar la misma, un pincho típico de la zona.

RUTAS A CABALLO
Todos los días a partir de las 19:00h desde el 3 de julio hasta el 30 de septiembre, excepto 26 y 27 de agosto. Se realizan 3 itinerarios diferentes partiendo del Souto hasta el Caldaloba con una duración de entre una hora y hora y media.

Todos los interesados deberán pedir información e inscribirse por adelantado en las Oficinas de Turismo, donde recogerán el ticket para cada actividad y abonarán la misma. Para más información llamar a los teléfonos: 981.422.089 ó 655.402.122


TARIFAS:
Senderismo: 8€ por persona con reserva y 10€ por persona directamente.
Caballos: 20€ por persona con reserva y 25€ por persona directamente.

PINTO E SARGO AO FORNO

Pinto e maragota antes de enfornar

Queda magnífico este peixe recén pescado e posto directamente ao forno, sen máis manipulación que un pouco de tomate, pemento vermello e verde, limón, un pouco de aceite de oliva e a comer.
Neste caso mesturamos pinto e sargo. O pinto e un peixe de roca con una carne moi suave e fácil de dixerir. O sargo ten a carne máis dura pero está igual de bo.
Como garnición, unhas patacas novas recén cocidas.

Prato rematado

Para nós é unha das formas preferidas de preparar este tipo de peixes. Cando están superfrescos, claro está. A esencia está en non deixalos demasiado tempo cociñándose, simplemente que a carne do peixe se faga por fóra e por dentro. Un cuarto de hora a 200 graos é suficiente.
Nunca cortamos as patacas redondas e grosas, formando unha cama na que deitar o peixe. Gústanos máis fervelas á parte e unha vez no prato, salsealas co prebe.  

Detalle do corte co limón

NOITE DE SAN XOAN

Nesta noite de San Xoan acenderémo-la fogueira, invocaremos aos espíritos do ben, recolleremos herbas que ataremos e colgaremos na porta contra todos os males. Algunhas poreinas a remollo toda a noite para que purifiquen os nosos corpos . Mercaremos sardiñas frescas –“polo San Xoan, a sardiña molla o pan”- e asarémolas mentres gozamos dunhas copas de viño branco e para quen o queira tamén o haberá tinto. Asaremos patacas novas, envoltas en papel de aluminio e chamizarei as mans e a cara con carbón.  Logo comerémolas arredor do lume e finalmente saltaremos a fogueira mentres berramos en alto.

“Salta o lume de San Xoan, que non che trabe cadela nin can”

e logo lembraremos a San Pedro e matabamos dous paxaros dun tiro, porque eu nunca cheguei a prender unha fogueira polo San Pedro:

“Salta o lume de San Pedro, que non che trabe cadela nin perro”

Así se dixo desde sempre en Ladrido.
Hoxe vai bo día, e alá polas 6 ou 7 da tarde seguro que por Barbos e Mosteiro comezan a acender as primeiras lumieiras, pequenas lumieiras que enchen o ceo de fume purificador coma un botafumeiro no día de Santiago.
É máxica a noite de San Xoan, a noite máis curta do ano, aquela na que din os mariñeiros que ao pouco tempo de porse o sol xa comeza a gromar polo horizonte oposto o amencer do día seguinte. E fálase diso na terra. E quixera ser mariñeiro nese preciso instante para ver o mar calmizo do mes de xuño desde a cuberta do barco, co aire morno masaxeando a miña pele, e así sentirme libre inmensamente, baixo unha cúpula cósmica de destellos astrais e infinitos.

HABITACIÓN 11

Otra habitación renovada, aunque todavía le faltan algunos detalles sin demasiada importancia.
Es muy amplia. Dispone de 1 cama (1,35) + 1 cama individual (90). 2 ventanas muy amplias de PVC con rotura de puente térmico y estores opacos. Colchones semiduros. Televisión. 1 sofá. Armario amplio retro en buenas condiciones con tres puertas. Baño muy amplio de ducha con mampara, inodoro y lavabo. 
Hemos renovado igualmente el vestuario y pintado todo completamente. Hemos elegido listas en buena parte de las paredes con colores claros, pues es una habitación orientada hacia el norte con lo que la luminosidad inicial es menor.
Magnífica para un matrimonios con 1 hijo.
Su precio en temporada baja es de 45 euros y en temporada alta de 55 euros. Un precio asequible para una familia de poder adquisitivo medio.



TORTIÑAS FRITIDAS DE PESCADA ESPONXOSAS. RECEITA

Un recurso fácil para elaborar por exemplo de cea. Magníficas para aproveitar o peixe que puido sobrar do xantar ou as colicas que cuidemos ter gardadas de ocasións anteriores. Pódense facer de calquera peixe, neste caso son de pescada, pois era o que tiñamos fresco que nos quedou de onte. 
Mesmo feitas con peixe conxelado saen boas. Cómense en quente ou en frío e son unha opción interesante para levar nun taper a unha merenda campestre.

Ingredientes: (non indicamos nesta ocasión as cantidades. Dependendo da cantidade de peixe utilizado utilizaremos máis ou menos de todo o demais)
-         Pescada
-         Cebola
-         Pirixel
-         Fariña de trigo
-         Ovos
-         Sal




Cocemos o peixe cun pouco de sal. Esmigallámolo. Engadímoslle a cebola e o pirixel troceados en anaquiños pequenos. Mesturamos ao tempo que batemos os ovos precisos ata que quede una mestura na que todos ingredientes anteriores se impregnen ben. Engadimos e mesturamos con un garfo unhas culleradas de fariña de trigo, tendo en conta que canta máis fariña engadamos, máis espeso quedará. Non é preciso que quede moi espeso, chega con tres culleradas sopeiras para un bol mediano. Rectificamos de sal.
Fritimos en aceite a lume non demasiado alto, axudándonos cunha culler para ir introducindo a mestura na tixela. Unha cullerada sopeira ben chea será a cantidade ideal para cada tortiña.





UN PASEO POR SANTIAGO DE MERA

La elaboración de este blog nos está sirviendo para conocer mejor la zona en la que residimos. Tanto es así, que utilizamos la excusa de escribir un nuevo post, para adentrarnos en  lugares nuevos que sabemos desde siempre que existen, pero a los que jamás habíamos ido. Ya saben… en casa del herrero, cuchillo de palo.
Banco de uso público

Uno de esos lugares es Mera, una aldea fantástica por la que pasamos en multitud de ocasiones, pues la carretera AC-862 la cruza completamente pero, por lo menos yo, nunca me había adentrado con afán de reconocimiento y visita en profundidad. Algunas veces vamos, pues allí se encuentra la carnicería en la que nos abastecemos pero, casualmente, también se ubica muy cerca de la carretera y para el caso, es lo mismo que cruzar en coche. 
Esta tarde, por tanto, nos hemos ido a Mera, para mostrarles un lugar del que nos había hablado nuestro estimado carnicero en alguna ocasión, mientras preparaba las costillas, los chorizos y la pancetas encargadas por los muchos campistas que en época estival, deciden celebrar su descanso dominical con una buena churrascada en un lugar llamado A Illa de Mera.

Mera se sitúa en un valle que cruza el río del mismo nombre y que desemboca en la ría de Ortigueira. Se divide en dos parroquias: la de Santa María y la de Santiago. Nosotros hemos visitado la segunda, también llamada Mera de Abaixo.
Es una aldea que nos ha sorprendido gratamente por el cuidado que se aprecia en las casas, bien conservadas en general, bien pintadas, sin colores chillones que desentonen con el paisaje; los campos, en general están rozados y salpicados de pequeñas plantaciones de verduras para consumo familiar. El feísmo urbanístico en esta ocasión ha sido inapreciable. De lo cual nos alegramos inmensamente, pues no es tan habitual.
No sabíamos muy bien donde quedaba la tan afamada Illa de Mera, pero al ir caminando y casi sin querer, nos hemos topado con el cartel indicador al lado de uno de los puentes de madera que permiten el acceso a esta pequeña isla en medio del río.

Pequeña playa fluvial en el río Mera (Ortigueira)

El comentario inicial ha sido: “Aquí en verano, cuando hace calor, se debe estar divinamente”. Y es cierto, porque la altura de los árboles ensombrece parte de la orilla del río en la que se ubican al tiempo pequeñas zonas de playa fluvial, de piso construido con pequeños cantos rodados.

Puente de madera para acceso al Parque Illa de Mera

Hemos pasado una tarde muy agradable, novedosa, sorprendente y hemos descubierto un lugar recomendable para nosotros mismos y para los turistas que nos visitan cada verano, aunque también somos conscientes de que Mera cuenta con más atractivos turísticos.

Parque Illa do río Mera


PRODUTOS NA SÚA SAZÓN. O CALDO DE FABOLAS OU FABAS LOBAS. RECEITA

O caldo de fabolas (como se lles chama por aquí) ou fabas lobas (que parece ser a denominación máis usual en Galicia) é un prato tipicamente galego que nos consola aos que temos o padal afeito a este tipo de produtos autóctonos e arraigados. Dicimos isto porque é moi común que moitas persoas, cando o proban por primeira vez, lles resulte un tanto repelente e ata a terceira ou cuarta proba non se renden a este manxar exquisito. Esta reacción primeira quizás se deba, en parte, ao seu aspecto negro-acastañado.
É máis forte ca o caldo de verdura, porque leva un rostrido feito con panceta salgada e ceboliño medrado, que crea unha pequena capa de costra graxenta nada recomendable para os que non queiran engordar en demasía. Aínda así, direilles que coñecemos dúas versións: a versión con moita graxa e a versión con pouca graxa. Quixéramos que a segunda fose a máis axeitada ao padal, pero polo que a nós respecta, a primeira parécenos a máis sabrosa, porque a graza está no feito de que leve moita panceta que aliñe o resto dos produtos, doutra maneira sería como unha ensalada con pouco aceite e como vostedes ben saben, a graza está na salsa , aínda que neste caso se chame rostrido.

Ingredientes:
-         2 Kg de fabolas.
-         5 Abrochos de ceboliño medrado.
-         2 Patacas medianas.
-         Panceta salgada cortada en dados.
-         2 ósos de porco salgados.
-         Pemento doce.
-         Sal.

Os pasos a seguir son os seguintes:
Desalgar os ósos durante toda a noite en auga fría. Ao día seguinte poñelos a cocer en abundante auga a lume suave durante aproximadamente 1 hora. Iremos incorporando auga pouco a pouco a media de se vaia evaporando. Engadiremos en primeiro lugar as fabolas que deixaremos cocer durante aproximadamente 20 minutos, comprobando o momento no que xa estean tenras. O tempo de cocción dependerá da calidade do produto que utilicemos, a saber, conxelado, fresco… Un pouco antes de que as fabolas estean cocidas engadiremos as patacas troceadas e vixiarémolas ata que estean tamén cocidas.
Unha vez que todos os ingredientes anteriores alcanzaron o seu punto, elaboraremos un rostrido cun pouco de aceite (moi pouco, pois os torresmos xa soltan per se graxa abonda), os torresmos, o ceboliño medrado que cortaremos en tiras longas, aos que incorporaremos media cullerada sopeira de pemento. Antes de que o pemento se queime (que se queima axiña se non lle atendemos) incorporaremos o rostrido ao caldo.
Non lle botaremos sal porque os torresmos xa salgan suficientemente, non obstante, cómpre probar e rectificar de sal ao final da preparación.
Deixar repousar uns minutiños e comer.

O TEITO É DE PEDRA

Elixo este verso tan coñecido da obra poética de Celso Emilio Ferreiro como título para esta entrada, porque me parece unha maneira moi suxerente para aludir aos lousados das casas tradicionais en boa parte da zona oriental da provincia de A Coruña e todo o norte da provincia de Lugo, e por tanto, tamén do Concello de Ortigueira. 

Lugar de Mazorgán na parroquia de Céltigos
Xa sendo neno me chamaba a atención ver as pedras de formas salvaxes enriba das casas para soportar a grande cantidade de lousas que conforman a totalidade da cuberta de calquera edificio tradicional da zona. Cavilaba eu sobre a técnica utilizada para colocar os coios, de tal maneira que o conxunto da construción non caese cun pequeno movemento en falso de calquera obxecto. Volvía a mirar e constataba que unicamente estaban suxeitas cunhas paladas de cemento na base de cada pedra, situadas en cada lousa na zona inferior da cuberta. Miraba unha vez máis e confirmaba novamente que cada unha delas estaba asentada nunha soa lousa e non na intersección entre dúas lousas, a modo de grampa. A seguir pensaba no acueduto de Segovia e na habilidade que tiñan os romanos para encaixar pedras entre si, de maneira que o conxunto da contrución non se derrubase aínda que lle tocase coas mans e a empuxase ben forte. Porque unha vez estiven en Segovia e constatei, cos meus propios sentidos, que as pedras non están pegadas con ningún tipo de masa.

Visto en perspectiva non ía eu tan descamiñado nas miñas divagacións, porque moitos turistas que se achegan por aquí, a modo de entremés conversacional pregúntanme cal é a función das pedras que hai enriba das casas. Eu respóstolles que a súa función é a de soportar o conxunto do lousado. A seguir, fanme a pregunta que agardo desde o principio: Como é posible? Eu contesto que non sei moi ben, pero que estou segurísimo de que cumpren o seu cometido á perfección. Entón tamén eles apuntan a incredulidade que lles produce tal logro da técnica, moito maior ca o feito de poder cambiar de canal co mando inalámbrico da televisión.

Sexa como for, o caso é que se quitasen as pedras dos lousados a dúas augas, perderíase unha parte importante na visualidade arquitectónica do noroeste ibérico, esa que nos entronca coa cultura da auga a chuzos, coa cultura das madreñas, a das chapuceiras nos días de inverno, a da mísera e arcaica pingueira que forma círculos concéntricos noutra pedra vestida de verde e con forma diferente, máis grande e co mesmo espírito etnográfico cá primeira.
Por todo isto, estas pedras de formas puras, diverxentes e en aparencia caóticas, forman conxunto coa personalidade primeira dos que nelas habitan, dos que vemos e sentimos un mundo nestes pedazos de penedos sen valor económico, mais co valor que apunta o etnógrafo Xaquín Lorenzo ao referirse á casa tradicional como “vencello que xungue ó home coa xeografía dun xeito íntimo”.

Hoxe en día, as pedras non se usan de inicio como recurso arquitectónico para soster as lastras. As posibilidades que eu coñezo son dúas: ou se usa o modelo ou técnica chamada popularmente “de rumbeiro”, no que cada lousa é esculpida polo lousador de xeito artesanal, ao tempo que se coloca no seu lugar, ou se usa o modelo que poderiamos denominar “industrial” no que cada laxe vén cortada en paralelogramo perfecto para, simplemente, ser suxeitada cunha especie de grampa cravada na madeira interior.
É unha lástima que proliferen cada vez máis os tellados nesta nosa zona na que a tella, tradicionalmente, foi un material de construción inexistente. Pero a tradición non é o pasado, senón que está en constante desenvolvemento. Aparecen materiais novos que se adaptan mellor ás posibilidades económicas da poboación e que acaen ben en ambientes de choiva e vento. Neste sentido, é normal que tanto a tella na actualidade como a uralita nos anos 70 fosen materiais moi requeridos polos propietarios de vivendas de nova construción, porque se trata de materiais máis baratos e as normas urbanísticas permiten a súa colocación.

PATÉ DE ATÚN PARA SORPRENDER EN OCASIONES ESPECIALES

Nos gusta este paté, entendido como pasta muy espesa que se utiliza normalmente para untar rebanadas de pan en crudo o tostado. Nada tiene que ver esta versión con la tradicional francesa elaborada con carne de hígado. Nos lo enseñó a cocinar una amiga nuestra asturiana que sabe mucho mucho de cocina tradicional. Hace unos platos que quitan el hipo, porque además de estar buenísimos, se para en la presentación y montaje del plato y de la mesa.


 El nuestro está elaborado, básicamente, con tomate, atún y huevo. Lo utilizamos habitualmente para untar pequeñas tostadas que ofrecemos a nuestros clientes, a modo de pincho sorpresa, para poder llevarse algo a la boca, mientras se toman un vermú o vino.
No lo hacemos muchas veces, sólo en ocasiones especiales, pero permanece durante mucho tiempo en buen estado en la nevera, cubierto con un papel film, para que no se seque.

Un homenaje para nuestra amiga Isabelita de Xixón.  


A BREVE HISTORIA E BREVE VIDA DUN MERLIÑO NOVO.

Eran as doce da mañá cando un merliño novo e preto, chocaba contra o cristal impoluto que entorpecía o seu voar, nun día calquera da primavera do ano 2011. Non sabía o paxariño que hai cousas que non se ven a simple vista, pero que obstaculizan o camiñar airoso e ledo dos que campan libremente polo espazo da inocencia absoluta. Como ía saber o paxariño que os homes constrúen casas con grandes fiestras transparentes, polas que pode entrar a luz no espazo propio, pechado, a un tempo carcelario e libre, da intimidade física na que poder realizarse en plenitude, sen máscaras que os protexan do resto dos individuos da súa especie.
De primeiras foi un estrondo, que nos sorprendeu a todos. A seguir, vimos o paxaro tirado no chan, rendido, coas patas cara arriba, inmóbil nun primeiro instante, que durou uns dous ou tres minutos, mentres as súas ás asimétricas e sumidas no caos da inconsciencia temporal, convalecían nunha loita silenciosa por recuperar o alento.
De súpeto, chegou unha man amiga, que colocou o pequeno merlo preto en posición erguida, de xeito que novamente puidese ver o mundo desde unha perspectiva recoñecible e equilibrada.  Era cuestión de tempo. Sosterse en pé foi o principio dunha nova etapa de voos libertarios pola inmensidade do ceo. Daquela aínda non movía a cabeza, e o pico continuaba entreaberto. Os ollos non daban sinal de vida, fitaban nun punto de fuga inmaterial e arredado da ubicación presente,  mais o parado equilibrio era sinal de recuperación.
Continuas palmadas co dedo índice da man amiga e liberadora acompañadas do repouso necesario, fixeron que o paxariño preto e novo comezase a dar agora as primeiras zancadas, aínda un tanto imprecisas e que, acompañadas de aleteos desacompasados, lle axudaban a recuperar aínda máis a firmeza.
Alí quedou o merlo preto pelexando durante outros dez ou quince minutos ata que nun intre de lucidez física e mental, retomou o voo novamente coa inseguridade de quen se sente marcado por un incidente fortuíto e fatal que incidiría notablemente no futuro de maneira irreversible.
Dez minutos máis tarde o noso amigo malfadado retornaría ao lugar dos acontecementos, co aturdimento dun novo golpe contra o mesmo cristal transparente. Non sabemos se este segundo golpe foi consecuencia do apampamento do primeiro ou se como un elefante, escolleu ese lugar  para pasar os derradeiros intres de dor e óbito.
Esta vez a situación non tería volta. “Xa nunca máis emprendería o voo”. A man amiga que unha vez o reanimara, agora levábao espido cara á cuneta onde morará para sempre, debaixo da herba seca en descomposición. 


PRODUCTOS CERCANOS. EL PASTELÓN DE CEDEIRA DE ARRIBI.

Arribí es un obrador que existe en Cedeira en el cual elaboran todo tipo de pastelones y algún producto de bollería.
El pastelón es muy parecido en forma a la empanada gallega de toda la vida. Quizás el más conocido es el que está relleno de jamón de york y queso, que se puede comprar en algunas pastelerías y/o panaderías, que tantas veces hemos consumido al pasear por la por la calle, en momentos en los que meter algo en la boca es pura necesidad.
Existen notables diferencias entre el pastelón y la empanada:
El pastelón está hecho con masa hojaldrada, mientras que la empanada está cubierta con masa de trigo similar a la del pan.
El pastelón en muchas de sus variantes no lleva pimentón, por lo que obviamente no adquire el color rojizo del relleno tan característico de la empanada.
Lo elaboran con rellenos diferentes: pulpo, congrio, bacalao, bacalao con pasas, atún, bonito…
El punto ideal para su consumición es el mismo día en que se elabora, aunque durante los dos días siguientes todavía se pueda disfrutar de la calidad de este manjar. Eso sí, al final del segundo día el hojaldre perderá todo su crunch, pero aún así, se podrá comer y estará rico.
Si pasan por Cedeira merece la pena acercarse por el Horno Artesano Arribí a comprar un pastelón entero o un trocito para merendar ese mismo día. Ya de paso, pues estírense un poco y compren también, por ejemplo, unos mantecados, unas palmeras pequeñas o unas galletas riquísimas en forma de S.