PENSIÓN BAJAMAR
Ladrido s/n
Ortigueira
A Coruña 15339
bajamarladrido@gmail.com
981 408 063

CAMIÑANDO EN DÍAS DE CHUVIA

Non sei se será por razóns de protocolo, por razóns de idade ou por motivos étnicos que poidan saír do máis profundo da alma creadora dos pobos, o caso é que moitos galegos de certa idade, -e portugueses tamén- teñen unha maneira peculiar de camiñar en parella. O home vai diante, e a uns dous, tres ou catro metros vén a muller, seguindo a senda que o primeiro creou.
Apúntanse razóns de protocolo porque este mesmo comportamento se observa en parellas de grande aboengo e nobreza, por exemplo, nos Príncipes de Asturias.
Non é preciso ser moi observador para decatarse de que en actos protocolarios que protagonizan, El, o Príncipe, vai sempre un anaquiño de espazo por diante dela, a Princesa. Este comportamento pode obedecer ao diferente rango que o home desde sempre tivo a respecto da muller na tradición protocolaria das monarquías europeas. O día en que Dona Leticia –aínda non moi instruída daquela- decidiu cortarlle o discurso ao príncipe no acto de presentación da voda ante a prensa de todo o mundo e dicirlle a Don Felipe de Borbón “déjame hablar”, todos nos decatamos de que algo estaba a fallar. O asunto foi comentado ao día seguinte en múltiples programas do corazón como unha metedura de pata daquela que aspira a ser a Raíña de España. O suceso foi disculpado inmediatamente argumentando que Ela era unha muller moderna, con dotes para o discurso, que lle viña da súa profesión de xornalista no parte das 3.
Supoño que nada ten que ver este nobre comportamento co do humilde camiñar das parellas de mulleres e homes proletarios xubilados e pouco ou nada instruídos en cuestións de protocolo, que pasean paseniñamente para estirar un pouco as pernas, respirar aire puro e intercambiar conversa con outros da súa mesma caste. Ou quizás si?
Pero o conto ten a súa volta, porque en ambos os casos o comportamento é o mesmo, nos vos decatades?,  pois o home sempre vai por diante da muller, e non ao revés, e avanzan separados por unha distancia constante como se tivesen rifado na hora do almorzo ou como se por aproveitar o espazo dun camiño ou dunha estrada, facilitasen o paso dun carro con braña ou dun Renaul 5 a toda mecha, respectivamente.
Xa sendo neno me chamaba a atención e considerábao –naqueles meus anos de felicidade inocente, cargado de prexuízos que rapidamente facían alumear as meixelas- como  síntoma de ruralismo imperdoable. Se os que camiñaban así era algún dos meus proxenitores a cousa xa me facía adoecer e, se por acaso, debías acompañalos na súa camiñata, a vergoña a padecer era máis sangrante aínda. Non obstante, o peor era ter que soportar esa mesma situación nalgunha das cidades de por aquí, poñamos por exemplo en "El Ferrol", que daquela en que eu era neno se complementaba coa frase "del Caudillo". Manda truco!!!
Anos máis tarde observei que un compañeiro meu de facultade acudía á clase co paraugas colgado na parte traseira do colo da chaqueta. Lembro que nun día de choiva ao escampar, colleu o seu chapeu e chantouno nas costas con todo o orgullo, mentres camiñabamos polo ensanche compostelán. Esa primeira vez acepteino de boa maneira, aínda que algo sorprendido, non me sentín avergoñado, nin as miñas meixelas se puxeron encarnadas. De súpeto, os meus recordos dos caminantes de aldea produciron en min unha sensación de orgullo que me enchía plenamente o peito, porque se trataba do meu amigo universitario, o que me aprendía o que era ser galego de verdade, o que me dicía que había que estar orgulloso do noso ruralismo -esta vez convertido en ruralidade- e da nosa galeguidade -como no anuncio do GADIS-. O paraugas no colo era a súa -a nosa- bandeira, o noso galeguismo enraizado era ben visible no detalle do paraugas e o meu amigo non era un vello rechumido sen pareceres tirados dalgún ensaio literario, senón máis ben un home instruído nos tempos do instituto alá na Coruña.
Hoxe mesmo, ao escampar a chuvia, varios anos despois do trafego estudantíl, fun camiñar durante outro anaquiño de tempo polo mesmo espazo que camiñan aqueloutros aldeáns, noutrora emigrantes en Suíza, ou en Francia ou en Londres. Ningún deles entendía o alemán, nin o francés e tampouco o inglés, tan só algunhas palabras de primeira necesidade, xa case por completo esquecidas. Falamos da raiola, do estado do mar e dos casamentos dos veciños. Ao partir, unha parella daqueles anciáns comezou novamente a camiñar en ringleira de dous, un diante e outra detrás. Foi cando me lembrei do meu estúpido comportamento infantil e do amigo universitario con paraugas nas costas que me instruía con ensaios literarios, –manda truco!!! que inxenuidade!!!- mentres observei que probablemente o mundo non tería cambiado tanto nestes anos. E comecei a rir por dentro, pero non dos aldeáns veciños meus, nin do meu amigo coruñés, senón de min mesmo e das diversas caras do meu pensamento ao longo dos anos, sen poder chegar a unha conclusión definitiva sobre o estado das cousas, mentres tomaba rumbo na mesma dirección, pero en sentido contrario.      

BOLA DE NATA

É un postre tradicional de por aquí. É moi habitual facelo nas casas nos días de inverno, sobre todo cando sobra masa de empanada. No noso caso, cando isto acontece, ou fritimos bolas na tixela ou elaboramos bolas de nata.
Cómpre, primeiramente, elaborar unha masa de pan con fariña de trigo, auga, levadura e sal. Unha vez levedada estirámola enriba dunha mesa con un pouco de fariña e dámoslle forma redonda. Plegamos os bordes como se dunha empanada se tratase e enchemos o oco central con nata fresca. Posteriormente, botámoslle azucre por enriba. Metemos no forno a unhs 200-220 graos durante, aproximadamente, media hora ou corenta minutos –dependendo do grosor da masa- e xa está lista para comer. Cabe a posibilidade de engadirlle unas laminiñas ben finas de chocolate para cobertura unha vez sacada do forno.
É un postre contundente que engorda moitísimo,  pero que de vez en cando incluso nos podemos permitir.



UN COCIDO IMPROVISADO

Parece que, por fin, se nos ha escapado el verano. Esta vez el hombre del tiempo ha acertado plenamente en su pronóstico. De los calores de la semana pasada hemos pasado, de repente y sin casi tregua preparatoria,  a un ambiente frío, con vientos y lluvias copiosas. Las comidas que nos refrescaban hace tan sólo unos días, más ligeras (ensaladas frías, ensaladillas, cremas tibias o incluso frías) ya no nos sirven y  sentimos la necesidad de sustituirlas por otras más calientes y contundentes, que nos pongan el cuerpo a tono y nos hagan correr la sangre por el cuerpo.
En nuestro caso, como todavía íbamos vestidos hace un rato con sandalias, sin calcetines y con una ligera camisa de gasa  y no vemos el telediario habitualmente, –para qué- este cambio radical ha hecho que tuviéramos que improvisar un cocido de un momento para otro con algunos ingredientes que siempre tenemos como fondo de armario. Estos ingredientes son una tira de costilla de cerdo salada, medio pollo, tres chorizos semicurados, unas patatas, unas nabizas y unos garbanzos.
Es un plato de muy fácil elaboración, 100% tradicional de por aquí, con la única dificultad –como casi siempre en cocina- de dejar cada ingrediente en su punto.
Hemos puesto la costilla a desalar durante toda la noche y los garbanzos a remojo. Al día siguiente tan sólo era cuestión de cocer cada ingrediente según su tardanza y en la misma olla. Primero la costilla y los garbanzos, luego el pollo, a continuación las patatas y el chorizo y por último las “nabizas”.
Con todo ello hemos conseguido lo que nos proponíamos. Básicamente, llenar el buche con un plato apropiado al clima de estos días, además de comer rico, rico.

 

EMPANADA DE MAZÁS. RECEITA

É precisamente nestas datas cando as mazás están na súa sazón. Pódense ver por estas terras multitude de maciñeiras cargadas deste froito. Son maciñeiras de tamaño medio e grande, tanto que nalgúns casos coller as mazás da parte superior da árbore convírtese nunha odisea. Nada que ver coas árbores domesticadas –ben podadas, coa ponlas que trepan por aramios colocados a tal fin e coa froita ao alcance da man- doutros lugares. 


No noso caso as maciñeiras medran libremente casi sen control previo. Do seu tronco saen múltiples ponlas que se desenvolven como a súa natureza o desexa, como un ser humano sen barbear, co cabelo que lle chegue aos xeonllos e as unllas das dedas de 10 cm… máis ou menos. Pero o caso é que dan os seus abundantes froitos para delicia dos que temos a oportunidade de disfrutalos, pois moitas delas son consumidas na zona aínda que unha boa parte vaia parar a lagares asturianos para elaboración da popular sidra.

Ante tanta abundancia, cómpre ter de man algunhas receitas que nos permitan disfrutar delas para que non se perdan. A nós gústanos moito facelas en empanada, neste caso doce, para consumir de postre, na merenda e mesmo no almorzo.
Para a súa elaboración só é preciso traballar unha masa con auga, fariña de trigo, sal e levadura de panadería. Unha vez levedada, estírase a masa e énchese coa mazá picada e pasada na tixola con un pouco de aceite e azucre. Cóbrese a capa superior e cérrase polos lados. A continuación, bótaselle máis azucre pola parte superior e un pouquiño de manteiga repartida regularmente. Por último, enfórnase durante unha media hora a uns 190º, aproximadamente.
Está de vicio.

Nota: como se pode comprobar nas imaxes, chegamos un pouco tarde e xa non foi posible fotografar as árbores co froito, pero asegúrolles que hai 5 días estaban cheíños. Agora están case todas repartidas en sacos e nalgunha empanada tamén.

COMEMOS HIGOS


Este año, aunque los meses de julio y agosto han sido un tanto aciagos, en septiembre y octubre estamos gozando de una temperatura maravillosa y un tiempo de calma atmosférica y marina. Los amantes de la pesca del calamar y chipirón salen casi cada día de pesca en sus pequeñas o grandes embarcaciones y transforman el paisaje marino, creando pequeños bultos oscuros en medio del océano.
Como el tiempo ayuda, también es posible degustar todavía higos, pues no se han estropeado con el agua de lluvia que, a estas alturas del año, debería ser nuestro pan de cada día.
Este año nos hemos hartado a comer higos recién cogidos del árbol. Nuestra intención era hacer mermelada, pero no disponemos de la pectina necesaria para este tipo de elaboraciones.
Así que, nos los hemos comido al natural… y bien que lo hemos disfrutado.


DÍA MUNDIAL DO OVO

Miren por onde que nos acabamos de enteirar que tal día coma hoxe, 14 de outubro de 2011, se celebra o Día Mundial do Ovo.
Pois si, nós pensamos que tal produto merece un día internacional, como o merecen a auga, o leite, o pan e tantos outros alimentos que consumimos habitualmente, algúns. Para celebralo como é debido, decidimos preparar uns ovos recheos de atún.
A súa preparación non comporta ningunha dificultade, é cociña para principiantes.
Chega con cocer os ovos durante uns 4 ou 5 minutos, pelalos e nunha cunca mesturar a xema cocida, o atún desmigado e un pouco de salsa maionesa. Se se quere, pódese engadir un pouquiño de iogur natural. Enchemos as claras dos ovos, deixamos arrefriar na neveira e comemos.



FLOR DE SAL DE CASTRO MARIM

É fantástico este sal que nos agasallaron hai uns días. Vén de Castro Marim, unha localidade do Algarve portugués, pertencente ao distrito de Faro, ao sur do país veciño. Parece ser que o sal, desde sempre, foi un produto de especial importancia nesa zona do atlántico. Despois duns anos de certo abandono, parece que na actualidade rexorde o interese por recuperar a súa extracción e comercialización, creando cooperativas de produtores de sal mariño tradicional. Asemade, esta zona do Algarve, xunto con outras do suroeste español, do noroeste francés, entre outros lugares, forman parte do Proxecto SAL, que tenta a recuperación, conservación e posta en valor das salinas tradicionais.
En concreto, a flor de sal é aquela que se crea de xeito natural na superficie da auga das salinas.

Tamén se comercializa unha variedade que incorpora carqueixa, esteva, alecrin e tomiño.
Calquera das variedades son ideais para rematar moitos pratos, e engádeselle ao produto xusto antes de ser servido  pois ten a capacidade de fundirse rapidamente coa salsa dos alimentos. Non é un sal moi intenso que poida chegar a repeler no padal.
Nós nunca usáramos anteriormente este tipo de sal para condimentar os nosos pratos, pois a nosa cultura do sal redúcese á sal gorda ou fina de toda a vida, e de hai un tempo a esta parte coñeciamos a sal Maldon ou sal en escamas, aínda que tampouco a utilizamos en ningunha ocasión, parecíanos un mundo reservado aos grandes chefs.
É máis habitual que utilicemos sal gordo para condimentar os guisos, caldeiradas, para asar as sardiñas, para o marisco ou para adubar algunha carne. O sal fino usámolo, basicamente, para pratos tipo pasta ou arroz. Pero en xeral somos moi amigos de usar sal gordo en case todas as nosas preparacións, aínda que preferimos os pratos elaborados sen moito sal, rozando case o soso, porque calquera elaboración que non acade o punto adecuado deixa de ser excelente, sobre todo se está demasiado salgada.


É interesante o mundo do sal e sorprendente a grande cantidade de tipos de sal que existen e variedades de elaboración que se ofertan. Agardemos que este agasallo faga bordar en nós a chama do interese por este produto esencial en todas as cociñas do mundo.

COUZADOIRO. UN VALLE…

...por donde que discurre un río llamado Baleo y gracias al cual en Ladrido podemos ducharnos cada día.
Esta vez nos adentramos hacia el interior del Concello de Ortigueira, en una aldea que consta de dos parroquias: San Salvador y San Cristóbal.

Couzadoiro

No es el lugar preferido por la mayoría de los que nos visitan, porque la costa casi siempre le gana la partida al interior, pero sin duda goza de gran belleza natural y de una tranquilidad extrema.
Si bien es cierto que el Concello de Ortigueira pierde habitantes, en su conjunto, en las zonas de interior la pérdida poblacional es todavía más acusada que en la costa. Couzadoiro es un ejemplo paradigmático de tal proceso.


Tal es así, que cuando uno pasea por sus caminos y tiene la suerte de encontrarse con alguno de los lugareños de avanzada edad que allí viven, el saludo siempre va acompañado de un profundo reconocimiento visual del que decide elegir este lugar para pasear. Y ello no es de extrañar, pues salvo los propios vecinos o algún transeúnte que ha optado por evadirse del bullicio de manera ortodoxa, es difícil encontrar a cualquier otra persona por allí…quizás algún un paseante explorador, de esos que gustan de ir más allá en su reconocimiento de la zona, puede que holandés o francés, que son curiosos viajeros… creo yo. Y seguro que estos ortodoxos y solitarios paseantes encuentran motivos suficientes que justifiquen su presencia.


Allí donde la aldea se hace valle, todavía –en esta zona plagada de eucaliptos- se pueden ver grandes prados de un verdor húmedo que hace el respirar más profundo e intenso. Cuando llueve en este lugar, el agua adquiere una dimensión poética de características acústicas, olfativas y visuales. Es bonito escuchar el discurrir del río en los meses de marzo o abril, que son los meses de mayor caudal, observar los campos incapaces de beber más agua de la ya existente y oler a tierra mojada cargada de raíces resquebrajadas.


Hay pocas casas en Couzadoiro y aunque el valle alberga el núcleo principal, existen lugares más alejados que no se dejan ver al pasar por la carretera principal.
Casi todas las casas son antiguas, algunas de ellas dignas de la más bella postal de Ortigueira, otras están esperando nuevas primaveras –que diría Cunqueiro- que permitan el florecimiento de ese esplendor escondido entre piedras enmohecidas y barrotes oxidados.

Hórreo tradicional en Couzadoiro

Aunque Couzadoiro no presenta ningún interés turístico particular son de destacar las iglesias de las citadas parroquias: San Salvador y San Cristóbal. Es muy relajante el paseo junto al río adentrándose por los caminos que discurren por su núcleo principal, pues podrán disfrutar de una pequeña dosis de arquitectura tradicional gallega. Aunque creemos que no son visitables, existen pequeños molinos de agua en varios puntos del curso del río y si se apetece incluso es posible curiosear en el Centro de Interpretación do Río Baleo, recién inaugurado.

TARDE DE OUTONO CON TINTES DO VERÁN

Non nos puidemos resistir a fotografar esta tarde a ribeira. Foi un deses luco-fuscos que un desexa que perduren no tempo infinitamente. A temperatura ambiental duns 27 graos, o mal totalmente manso, a lúa pequeniña contemplando o espectáculo e o sol tinxindo de vermello o horizonte e creando siluetas na paisaxe sobre fondo azul de varias tonalidades.
Cómpre disfrutar da magnificencia visual que se nos presentan nestes días de verán retardados.
A imaxe que se presenta non substitúe a paisaxe natural, sería inxusto que calquera de nós o puidese pensar, tan só é unha instantánea que poida prender a chama imaxinativa dunha realidade moitísimo máis impactante e verdadeira.

Lusco e fusco na Ría de Ladrido o 1 de outubro de 2011