PENSIÓN BAJAMAR
Ladrido s/n
Ortigueira
A Coruña 15339
bajamarladrido@gmail.com
981 408 063

O TURISMO COMO REALIDADE PARALELA

"Ahora me divierte contemplar el afán viajero que le ha entrado a mucha gente, antes sedentaria y tranquila [...] Sobre todo en verano, gran cantidad de personas van de acá para allá, no sólo a veranear y a descansar, sino a hacer turismo". (María Rosa Alonso, 1909-2011)
Facer turismo pode ser enfocado de dúas maneiras diferentes. Unha que podemos chamar real, e outra, baseada na creación ficticia, que podemos denominar realidade paralela ou mentira turística.
O desenvolvemento de realidades turísticas paralelas choca en esencia coa idiosincrasia dos destinos turísticos auténticos, e soen basearse no desenvolvemento de ambientes artificiais, ás veces parodiando ao propio lugar no que se establecen, e outras veces totalmente desconxuntados co entorno material ou cultural que os acolle.
Para ilustrar a cuestión, citaremos uns cantos exemplos de cada tipo dos destinos propostos.
Un destino real é calquera aldea do Concello de Ortigueira, pois ningunha administración das existentes nin ningunha entidade particular manipulou a esencia do que alí existe por propia natureza, isto é, a arquitectura vai acorde coas formas de vida existentes por tradición –aínda que a tradición non sexa o pasado- e a cultura e actividades que se desenvolven, nacen da autenticidade do pobo en base ás súas necesidades de desenvolvemento.
Unha realidade paralela creada parodiando ao entorno natural é o caso de Sitges (Barcelona), na súa parte nova de casas adosadas, porque intenta imitar –sen conseguilo- a vila tradicional que desde hai séculos se conserva con fachadas brancas e rúas estreitas, ou mesmo Santillana del Mar (Cantabria), no que as formas de vida tradicional foron substituídas por outras, xeradas e auspiciadas por uns intereses económicos da industria turística. Por iso alí se asentan hospederías e tendas de todo tipo, que pouco ou nada teñen a ver coa realidade das vilas veciñas de tamaño similar. Entrar en Santillana del Mar pode supoñer a incursión nun semiparque temático adornado, decorado e restaurado, para satisfacer certas necesidades de abraiamento e consumo dos visitantes. Viven así os habitantes de Santillana del Mar? Non, a maioría non son xente da vila, son outros individuos que están alí agradando a que riadas de turistas se acheguen mercar calquera produto empaquetado, que son vendidos como auténticos porque na etiqueta pón Sobaos Pasiegos, para ao mesmo tempo seren comercializados na sección de delicatesen de El Corte Inglés, dos existentes en calquera cidade española ou portuguesa. 

Esplanada do porto deportivo de Santa Marta de Ortigueira
 
Dous exemplos de proxectos turísticos totalmente desconxuntados co entorno son Benidorm (Alacante), prototipo litoral  no que se constrúe, artificialmente e partindo da nada, unha nova cidade con moitos hoteis que tentan satisfacer necesidades de ocio e descanso concretas, ou Las Vegas, un paraíso do xogo que chega a recrear lugares tan afastados no espazo como París ou Venecia, a través das súas arquitecturas e ambientes.
O turismo como mentira total ou parcial, baséase na creación dunha ilusión no individuo para achegarse a certos destinos e non a outros, que por non seren anunciados, marketizados, explotados ou comentados de forma masiva, perden interese para boa parte da poboación, que chega a consideralos de menor rango ou carentes de estímulos que atraian a súa atención. Case todas as formas de turismo masivo se basean en mentiras: é mentira Marbella para o que queira coñecer Andalucía, é mentira Euro Disney para o turista que pretenda achegarse á realidade parisina, é mentira Benidorm para o curioso coa realidade alicantina, como tamén é mentira, en parte, Santillana del Mar para o astuto camiñante que desexe achegarse á idiosincrasia cántabra.
Nunha primeira aproximación reflexiva, adiviñamos certos tipos de mentiras recurrentes:
Mentiras urbanísticas: baseadas na alteración do aspecto habitual construtivo a nivel de infraestruturas ou de calquera outro ben inmoble. En xeral, son recoñecibles por non gardaren relación estética co entorno natural e arquitectónico que as rodea. Poñamos por caso Sanxenxo, nas rías baixas galegas. 

Praia artificial na ría de Ortigueira
 
Mentiras gastronómicas: Consisten basicamente en degustar como auténtico aquilo que é unha pésima imitación do orixinal, pero que o turista pouco experto consome con aceptación verdadeira. Outras veces déixase levar. En ocasións nada puntuais, estas realidades paralelas culinarias son trasladadas da súa ubicación topográfica propia, e pasan a convertirse en autóctonas doutros lugares por cuestións político-administrativas unitarias. Existen innumerables exemplos para esta categoría. Consumir marisco foráneo como propio de Galicia é unha delas. Igual que unha paella valenciana en Santiago de Compostela pode convertirse en símbolo de hispanidade para os propios, que lles imos contar para os vidos de fóra.   
Mentiras de desenvolvemento económico: Son tamén moi comúns. Poden aplicarse ao ámbito do cotiá, pois non son privativas do turismo. Para recoñecelas cómpre simplemente indagar con detemento ou ir un pouco máis alá daquilo que se nos quere presentar aos ollos. Como un gran coche non é indicador válido para a consideración da persoa que o conduce, tampouco un edificio ecolóxico construído con fondos públicos é significativo da sensibilidade para a reciclaxe de residuos da poboación que alí vive. Normalmente, utilízanse edificios case faraónicos para esconder as realidades que hai detrás. Quizás exista unha proporción inversa entre o número destes elementos expostos e o nivel socio-económico-cultural da sociedade que o permite, a través dos seus representantes.
Mentiras culturais: Supoñen unha maior complexidade. Para recoñecelas cómpre ilustrarse con detemento, pero quizás estean entre as menos alevosas. Porén, calquera galego sabe que as gaitas de tres roncóns tócanse en Escocia da Grande Bretaña e non en Galicia.

Praia de A Concha en O Porto de Espasante
 
O turismo como realidade paralela soe ser máis asequible a nivel organizativo, pois a cotío chega só con contratar un paquete turístico concreto, por exemplo. Dispoñer unha ruta turística alternativa real débese organizar con máis vagar, tomando referencias do que se quere visitar ou vivir.
No aspecto económico, a realidade das cousas sempre foi máis cara ca os sucedáneos. Nalgúns contextos é preciso ter certo espírito aventureiro para poder coñecer verdades absolutas en lugares afastados no espazo.
O noso destino, Ortegal  -quizás en parte propiciado pola dificultade relativa que supón achegarse por aquí- en termos xerais, segue a manterse como una realidade sen deturpar, aínda que non falten pequenos exemplos de mentiras, de calquera dos tipos mencionados. Non obstante, a falta de desenvolvemento neste ámbito, ou de desenvolvemento adecuado, permite que a pluralidade social poida achegarse a disfrutar do noso destino. Doutra maneira, o seu uso quedaría reducido a grupos sociais de gran nivel económico e social. 
Para levar a cabo un plan turístico sustentable, adaptado ás necesidades do Ortegal, pensamos que é preciso –xa que a relativa virxinidade do noso espazo nos dá unha oportunidade- fuxir das realidades paralelas, porque este eufemismo aplicado ao turismo, pode supór a aculturación do espacio propio e o subdesenvolvemento socio-económico dos seus habitantes.  Somos conscientes das dificultades que presenta poñer en marcha un proxecto turístico serio, comprometido e sustentable.

REVUELTO DE GRELOS


Estamos en plena temporada de grelos. Este año comentan los agricultores más expertos que no ha sido todo lo buena que se desearía, debido a la falta de lluvias, pues esta verdura necesita humedad abundante para su desarrollo en condiciones. Este año, aunque no llueve casi nada, alguna hojas de calidad hemos conseguido para hacer un buen cocido, el plato más consumido el martes de carnaval.
Las sobras de cocido pueden reelaborarse de diversas maneras: en ropa vieja, con arroz o en croquetas, por ejemplo.
Una buena opción para aprovechar los grelos que sobran, es cocinarlos en revuelto. Esta vez hemos añadido unos tropezones de chorizo que se encontraban a mano. Resulta una cena ligera y nutritiva, a la vez que exquisita.
Los grelos cocidos se conservaban en el agua de la cocción con lo que, aunque intentamos retirar gran parte de la misma en el momento de cocinarlos, al verterlos en la sartén continúan soltando agua. No nos importa, pues siempre se aprovecha para mojar un poco de pan.  

Revuelto de grelos

PASTELERÍAS PARISINAS. MEMORIA DE UNA BREVE ESTANCIA

No estaremos revelando secreto alguno, si afirmamos que Francia es uno de los países de nuestro entorno que mayores aportaciones han hecho a la gastronomía occidental y, en general, al mundo culinario global. No es cuestión de comparaciones, en estos tiempos de estúpida tensión dopática entre estados vecinos, pero es evidente que la repercusión de su gastronomía es un hecho constatable por ejemplo, en el léxico culinario de cualquier amante, profesional  o aficionado al mundo de los fogones.
Si uno tiene la suerte de poder pasearse por París, y además siente cierta curiosidad por esta disciplina, observará rápidamente que no es preciso poner demasiado empeño para que aparezca aquello que le pueda interesar, sino que se dará de bruces, aún sin quererlo, con magníficos mercados al aire libre que se montan a diario en los lugares más inesperados, con restaurantes, que exponen en plena acera sus mariscos, normalmente en estanterías y sobre un manto de algas frescas fácilmente reconocibles para nosotros, los galicianos de costa, con excelentes fruterías de toldos a listas blancas y verdes y por supuesto, con magníficas pastelerías (pâtisserie) o panaderías-pastelerías (boulangerie- pâtisserie) que lucen escaparates incitadores al pecado capital de la gula. Incluso con los ojos cerrados y en cierta ocasión, los olores de lo cocinado, crearán una senda de perfumes que uno querrá seguir, sin duda.

Pâtisserie Angelina, rue de Rivoli, Paris
 Son olores limpios, reconocibles, de productos frescos recién cocinados que contrastan con aquellos de algunos países anglosajones en los que la acumulación de especias, y en concreto, del curry, generan una vaporosidad que anula el sabor original de los productos que se cocinan.
Las panaderías, habitualmente, además de pan, venden todo tipo de bollería francesa, croque-monsieur et madame, bollos de leche, panecillos con pasas y nueces pero sobre todo croissants de varios tipos: con chocolate, con crema, con más o menos mantequilla. Los croissants son especiales, en general. Su parte exterior es crujiente y el interior queda meloso.
Tarta de chocolate y macarons de colores y sabores
Éclair
Con las pastelerías sucede algo parecido. Hay pastelerías excelentes por casi cualquier barrio. Los escaparates por lo general son sencillos, pero al tiempo seductores. Puede llamar la atención el atuendo de las dependientas en alguna de ellas –sobre todo las más céntricas-, vestidas como auténticas damiselas (demoiselles) actualizadas al siglo XXI, normalmente visten falda negra con delantal en blanco y camisa blanca. Lejos de parecernos anacrónica esta presentación, resulta muy agradable porque su blanco es blanco en origen y eso siempre es de agradecer. La limpieza, en algunas de ellas, se convierte en pulcritud y es este el gran síntoma que genera confianza en el cliente a la hora de consumir. Hay pastelerías mínimal, como las de Pierre Hermé, considerado el mejor pastelero del mundo, con decoración exenta de cualquier barroquismo que pueda entretener la atención de aquellos que deseen comprarse un macaron, del color y/o sabor que sea. De hecho, en sus pastelerías este pequeño dulce lo impregna todo, dejando quizás en segundo o tercer plano –esa es nuestra impresión- cualquier otro producto. En casi todas las pastelerías que se precian de París hay macarons, como elaboración de vanguardia característico.
Religieuse

Son destacables también los tradicionales Saint-Honoré, en tarta o en pastel individual así como los éclairs, una especie de profiterol alargado, relleno de crema de varios sabores y con una capa azucacarada que se solidifica en la parte superior. También son muy populares las religieuses, parecidas a los anteriores, pero con forma que sugiere una monja con hábito. Asimismo, adquieren especial relevancia los chocolates. Es habitual la exposición en cualquier patisserie de incontables variedades de este producto, con sabores diferentes y de procedencias dispares, en forma de tableta, de bombón, presentados en envoltorios de lo más variopinto, aunque habitualmente en papeles de colores uniformes en cada establecimiento, creando así paisajes de montaña identificativos de cada casa (maison). 

Llama la atención, además, la tarta de peras
Milhojas apetitosos de diferentes sabores

Crumble de pistacho
Es curioso, pero no hemos visto la tan famosa Tarte Tatin elaborada con manzana en gajos, aunque si muchas otras especialidades imposibles de reseñar porque quizás, debido a su menor presencia en esta breve estancia, se han escapado de nuestra memoria. 
En cualquier caso, mostramos otras fotos que pueden dar cuenta de la enorme calidad y variedad en la pastelería de esta maravillosa ciudad.

ROXÓNS DE PORCO

A matanza do porco é o que ten.
Acompañados dunha caña ou dun bo viño, son un bocado delicioso que levar á boca para chamar á fame. 



PERCEBEIROS



Percebeiros: una frontera entre el valor y el miedo por un bocado de mar, é unha curtametraxe dirixida por David Beriain que, en 11 minutos, relata a historia dun percebeiro da localidade veciña de Cedeira.

Trátase dun documento videográfico moi interesante para dar a coñecer a dificultade que supón apañar estes pequenos crustáceos de grande valor gastronómico. Nalgunhas pasaxes o espectador sente que é un percebeiro máis, acompañante do protagonista da historia, podendo chegar a contorsionarse na cadeira ao ver as imaxes.

O filme foi preseleccionado para os Premios Goya 2012 e nós desexámoslles moita sorte, ademais de darlles as grazas por existir, e por adicaren unha parte importante do seu tempo a difundir un anaquiño da esencia do noso ser. Alédanos compartir este documento na nosa bitácora.

MEXILLÓNS EN ESCABECHE

Igual que acontece cos berberechos, o mexillón galego é un excelente produto para preparar en escabeche. Pódese servir acompañado dunha torrada ou comelos como primeiro plato, con patacas cocidas ben molladas no prebe.
Esta preparación consérvase bastante tempo en bo estado, co cal podemos gardalos na neveira para consumilos en frío cando apetezan como aperitivo.
Pouco ou nada ten a ver este resultado cos daqueloutros que se mercan en conserva nos supermercados de textura artificialmente branda, mentres que os mercados crús e cociñados na casa, son moito máis consistentes. 

A CASA DA VELA (edificación singular en O Porto de Espasante)

A Casa da vela é unha pequena construción de planta rectangular cuberta a dúas augas que se atopa ubicada no apéndice terrestre que remata o istmo no que se asenta a pequena vila de O Porto de Espasante.
Foi construída a comenzos do século XVIII a petición do crego de Espasante, D. Miguel Tenreiro de Andrade, quen lle solicitaba ao Capitán Xeral do Reino de Galicia a necesidade de poñer en marcha certas medidas que protexesen aos veciños do Ortegal contra os ataques dos corsarios ingleses e franceses que, a inicios da Idade Moderna, merodeaban a costa levando ao seu paso, todos aqueles enseres que lles fosen de proveito. 
O nome de Casa da Vela ou Garita da Vela está ben xustificado, ao ser alí onde se velaba, se custodiaba ou se facía garda ante o perigo que supoñían as tropas invasoras. Era un posto de vixilancia preventiva como a Garita da Herbeira, sita no Concello de Cedeira, de estrutura similar á primeira, e sendo estas dúas as máis coñecidas  -se cadra as únicas existentes- do noso entorno.

Imaxe de O Porto de Espasante que se outea desde a garita

Evidentemente, estes postos só podían ubicarse en lugares desde os que poder outear unha boa porcíón de océano e tamén de mundo habitado. Por iso a Garita da Vela supón un magnífico lugar ao que achegarse nun paseo vespertino, sentarse no muro baixo que a circunda e imaxinar aos corsarios ingleses dispostos a abasallar os poucos bens que os labregos e mariñeiros da época poderían posuír. E pensar en cómo serían os barcos dos piratas cando despregaban as súas velas, e onde atracarían o barco antes de poñer pé na terra, e ollar de memoria a reacción dos veciños armados con apeiros de labranza dispostos incluso a perder a súa vida na defensa do que lles era propio.
E imaxinar cómo serían os habitantes da vila, supoñendo que houbese vila, e saber as cuestións do día a día que lles puidesen preocupar naquela altura, e cómo estarían construídas as casas, e se habería moitos ou poucos camiños, Poder coñecer a intrahistoria de cada un dos nosos antepasados. Saber qué tecnicas de pesca utilizaban, qué cultivaban, cómo se vestían. Poder imaxinar para qué a Casa da Vela ten unha lareira e se farían alí o churrasco, e se asarían chourizos criollos ou simplemente serviría para quentar unha miga o corpo. Disporían de cañóns para espantar ao inimigo ou unicamente se utilizaría para dar o berro de alarma que puxese á poboación en posición de alerta? Como sería a variedade de lingua que utilizaban, porque supoño que a inmensa maioría falarían galego. Que peixe comerían? daríanlle valor ao marisco?

Desde a garita da vela pode verse a vila de Cariño e o Cabo Ortegal

Seguro que unha viaxe no tempo aclararía todas estas incógnitas, hoxe en día case imposibles de imaxinar no seu conxunto. Non obstante, a pegada desa época tan convulsa queda reflexada nesta pequena casa-vixía tan singular, imaxe do presente e lembranza do pasado.